Een uitgave van De Bovenkamer
VOOR WELKE ROLVERDELING KIES JE?
Mannen en vrouwen verdelen werk, huishouden en zorg. Maar hoe maken mannen en hun partners die verdeling? Welke factoren spelen mee in dit keuzeproces?Deze paragraaf gaat in op de motieven voor twee alternatieven: beide partners gaan evenveel werken of een van de twee wordt de kostwinner.
1.1 De kostwinner
"Mijn vrouw heeft eerst gewerkt. We hebben toen bewust voor kinderen gekozen. Zij wilde de zorg voor de kinderen op zich nemen. We hebben ook bewust voor die rolverdeling gekozen. Onder andere omdat mijn inkomensperspectief beter was. Ik vond deze keuze prima". (man van 36)
De meeste partners in Nederland kiezen nog voor een meer
traditioneel rolpatroon. Het beeld van het traditionele
rolpatroon, zoals wij dat van vroeger kennen, is dat de man
voltijd werkt en de vrouw thuis kinderen en huishouden
verzorgt. Dit beeld is wat verschoven. Tegenwoordig hebben meer
vrouwen een kleine deeltijdbaan. Kenmerkend voor de meer
traditionele rolverdeling blijft dat de vrouw het leeuwendeel
van huishouden en zorg heeft en de man hoofdverantwoordelijk is
voor het inkomen.
Traditie
In de jaren vijftig was het zogenaamde traditionele rolpatroon
normaal. Man van 64: "Je kreeg een huis, ging trouwen. Zij
bleef thuis en ik ging werken. Zo ging het gewoon". In het
katholieke zuiden mochten vrouwen niet eens blijven werken als
ze trouwden. Ze kregen dan automatisch ontslag. Van een echte
keuze was vaak geen sprake: men deed wat als normaal werd
gezien. Een aantal mannen van die leeftijd geeft dat aan.
Mannen die voor een andere rolverdeling kozen vormden naar
eigen zeggen een uitzondering.
Loopbaan vrouwelijke partner
Sommige mannen geven aan dat het carrièère- of
inkomensperspectief van hun partner een rol speelt. Een 29-
jarige man: "Feitelijk heb ik nu de keuze ook niet. Om een
beetje gezinsinkomen te hebben zal ik wel moeten werken. Zij
heeft een ander opleidingsniveau. Haar inkomensperspectief is
minder". Deze man heeft het idee geen echte keuze te hebben.
Een aantal voltijd werkende mannen geeft aan dat hun partners
ook niet zo carrière-gericht zijn. Een man van 34: "Zij was wat
minder uit op een carrière. Maar helemaal niet werken zou ze
niet hebben gewild. Werk is wel belangrijk voor haar". Een man
van 62: "Mijn vrouw had jaren gewerkt als secretaresse en ik
studeerde nog toen wij elkaar leerden kennen. Zij was op haar
werk uitgekeken en voor haar was het geen bezwaar om de vooral
met de opvoeding bezig te zijn".
Veel voltijd werkende mannen hebben partners met een kleine
deeltijdbaan. Men spreekt daarom ook wel van
anderhalfverdieners. Een man van 31: "Mijn vrienden werken
eigenlijk allemaal. Als ze ook nog kinderen hebben is het wel
meestal zo dat de vrouw minder werkt dan de man". Een man van
34: "Na het eerste kind had zij zwangerschapsverlof en wilde
nog wel blijven werken, maar niet volledig. Toen is ze drie
avonden gaan werken".
Verantwoordelijkheid
Een goed inkomen is voor veel mannen belangrijk. Ze zien
zichzelf als kostwinner: de hoofdverantwoordelijke voor het
gezinsinkomen. Dat 'kostwinner zijn' zit vrij diep bij veel
mannen. Ook mannen die voor een andere rolverdeling kiezen
kunnen dit moeilijk loslaten: "Ik voelde me eigenlijk
voortdurend toch nog de kostwinner. Ik beschouwde mijzelf nog
steeds verantwoordelijk voor het inkomen! En dat bleef! Omdat
mijn vrouw minder verdiende, dacht ik: 'Ik moet wat
bijverdienen'. Zeker toen mijn vrouw ging studeren en we alleen
een beurs hadden. Ik heb toen inderdaad mijn kunstactiviteiten
weer opgepakt en ben een atelier begonnen. Dat
verantwoordelijkheidsgevoel is typisch mannelijk, denk ik". Net
zoals vrouwen zich verantwoordelijk voelen voor de verzorging
van kinderen en huishouden, voelen mannen zich verantwoordelijk
voor het gezinsinkomen.
Werk is interessant
Mannen vinden hun werk vaak interessant: "Mijn werk is te
afwisselend om een sleur te worden. Ik moet echt in de gaten
houden dat ik niet nog veel meer ga werken, om toch die andere
waarden over te houden en tijd voor mijn gezin" (man van 29).
Een ander heeft dezelfde ervaring: "Ik doe mijn werk met
plezier. Een volledige baan is maatschappelijk en financieel
prettig. " (man van 34).
Werk is voor beide mannen van groot belang. Maar ze maken ook
de afweging tussen werk en andere zaken, zoals tijd hebben voor
het gezin. Het werk gaat voor: "Het bedrijf staat voor mij
voorop. Als ik te veel tijd met het kind kwijt ben en het
bedrijf daaronder lijdt, dan denk ik dat mijn vrouw met werken
stopt" (man van 29). Overigens wist deze man niet zeker of zijn
vrouw het daarmee eens was.
Zorg hoort bij ouder
In de meer traditionele rolverdeling hechten partners vaak
belang aan de verzorging van de kinderen door een van hen
beiden. Man van 29: "We vinden het belangrijk dat een van ons
voor het kind zorgt en dat het niet naar de crèche hoeft.
Daarom is zij nu ook gestopt met werken. We kunnen niet de
familie blijven belasten". Sommige mannen en vrouwen vinden dus
dat zij zelf voor de kinderen horen te zorgen of dat het beter
is voor de kinderen dat ze door hun eigen ouders worden
verzorgd. Een man van 34: "Ik denk dat ze wel meer wil werken,
als dat wat gemakkelijker met de kinderen te regelen zou zijn.
Het parkeren van kinderen bij anderen zien we niet zo zitten".
Naast het principe dat een van de ouders voor de kinderen dient
te zorgen, voelen vrouwen zich vaak meer verantwoordelijk voor
de zorg. Dikwijls blijft dan de vrouw thuis om voor kinderen en
huishouden te zorgen. Jammer is dat deze keuze vaak
stilzwijgend en niet bewust of in overleg wordt gemaakt, zodat
beide partners zich er uiteindelijk niet zo gelukkig mee
voelen.
Een student van 24: "Ik wil dat een van ons tweeën er altijd is
voor het kind.
"Zij wil wel een paar jaar gaan werken, en daarna kinderen
krijgen. Zij wil als we een kind krijgen 2 jaar thuisblijven,
en daarna proberen weer deeltijd te gaan werken.... nou, dat
vind ik perfect". In dit geval sluiten de wensen van zijn
vriendin daar bij aan.
Na het werk
Ondanks een voltijdbaan vinden sommige mannen dat ze nog genoeg
aandacht kunnen geven aan gezin en huishouden. Een wat oudere
vader (69): "De zorg voor de kinderen deed ik ook net zo
makkelijk. Ik vind het heel normaal dat je dat samen doet. Het
werk gaat echter voor, in verband met de inkomsten. Ik zou niet
minder gaan werken met als enig doel om meer te doen in zorg en
huishouden. Er blijft toch genoeg tijd over om 's avonds en in
de weekeinden voor de kinderen te zorgen".
Meer moderne vaders besteden naast hun werk tijd aan huishouden
en kinderen. Een man van 36: "De zorgtaken richting kinderen
doet zij vooral. In de weekeinden of 's avonds doe ik meer.
Mijn vrouw is twee avonden in de week weg, dan verzorg ik de
kinderen, doe ze in bad, verschoon de luiers, breng ze naar bed
enzovoorts. Ik vind het belangrijk om aandacht voor de kinderen
te hebben. Ik hou daar met m'n werk wel rekening mee: ik
probeer thuis te zijn wanneer ze nog niet in bed liggen".
1.2 Allebei werken
"We gaan allebei deeltijd werken: mijn vriendin drie dagen en ik vier dagen. Zo ben je drie dagen per week zelf thuis en hoef je maar 2 dagen oppas. Dat is ideaal. Ik verwacht dat mijn vriendin het eerste jaar thuis wil blijven. We verdelen het huishouden zo eerlijk mogelijk. Ieder doet zijn deel. We hebben het daar wel eens over. Ik heb trouwens geen bezwaar tegen bepaalde huishoudelijke taken." (student, 24)Sinds 1991 zijn er in Nederland weer vierhonderdduizend tweeverdieners bijgekomen (Volkskrant, 28 juni 1996). Wat vroeger een uitzondering was, lijkt steeds gewoner te worden. Mannen en vrouwen kiezen er voor om beiden te zorgen en te werken, maar lopen daarbij wel tegen allerlei problemen en weerstanden aan. Weerstanden op het werk omdat ze in deeltijd werken en thuis omdat ze met twee kapiteins op een schip zitten (zie ook 3.3). Bovendien moeten er allerlei extra dingen geregeld worden, zoals kinderopvang.
Gelijkheid
Gelijkwaardigheid lijkt het motto van de moderne
tweeverdieners. Deze mannen en vrouwen willen als
gelijkwaardige partners in de relatie staan. Ze willen een
gelijk aandeel in zorg, huishouden maar ook in het inkomen.
Gelijkwaardigheid is vooral dat de ene partner zich niet zonder
meer schikt in de wensen van de andere. Man van 44: "Ons
uitgangspunt was steeds gelijkwaardigheid. Het kon niet zo zijn
dat zij zich in dienst van mijn doelen zou stellen zonder dat
daarover onderhandeld werd".
Wat opvalt is dat veel wordt besproken in deze relaties. De
keuze voor een rolverdeling waarin beiden werken, wordt in
onderling overleg gemaakt. Man van 36: "We hebben alle
beslissingen gemeenschappelijk genomen. Als ik een mogelijkheid
op mijn werk kreeg, overlegde ik altijd eerst voordat ik een
beslissing nam. Mijn vrouw wilde per se blijven werken. Allebei
werken en allebei zorgen was ons uitgangspunt".
Eigen loopbaan
Het belang dat de vrouwelijke partner hecht aan haar werk is
een belangrijke factor bij de keus voor samen zorgen. Man van
44: "Zij wilde heel duidelijk blijven werken. Alleen als dat
heel moeilijk te realiseren zou zijn geweest, dan zou zij voor
een paar jaar haar baan hebben opgezegd Met het risico heel
moeilijk terug te kunnen komen in een soortgelijke functie".
Herintreden op de arbeidsmarkt (na een aantal jaren niet
gewerkt te hebben) blijkt zeer moeilijk. Meer vrouwen kiezen er
daarom voor te blijven werken, al is het maar een paar dagen
per maand.
Sommige mannen willen zelf ook graag dat hun partners blijven
werken. Zij vinden het belangrijk dat hun partners zich ook in
hun werk kunnen ontwikkelen. Man van 69: "Als een vrouw alleen
in het huishouden ronddraait is dat heel beperkt. Je houdt een
bredere kijk op het leven als je ook werkt. In zijn totaliteit
heeft het een gunstige invloed op jezelf, en op het gezin". Ook
vinden mannen het jammer dat hun partner niets zou doen met
haar opleiding.
Financieel onafhankelijk
Een ander motief om te blijven werken is de wens om financieel
onafhankelijk te blijven. Een man van 44: "Bij mijn vriendin
was de motivatie voor een deel ook heel duidelijk financieel:
zij wil haar eigen centen hebben. We betalen nu ieder een deel
van de vaste lasten. Als dat allemaal betaald is doe je verder
allebei met je geld wat je wil. Zij is ook mede-eigenaar van
het huis. Financiële onafhankelijkheid is voor haar belangrijk.
Als mij bijvoorbeeld iets overkomt of als we gaan scheiden, dan
staat zij niet helemaal met lege handen".
Zorgen als wens
Ook mannen onderhandelen in deze rolverdeling over hun wensen.
Een student van 24: "Ik zou het niet accepteren wanneer zij wel
helemaal thuis zou blijven. Ik wil in elk geval een aandeel
hebben in de opvoeding. Ik wil ook minimaal een dag thuis zijn.
Ik zou ook best de hele week thuis voor het kind willen zorgen.
Maar dat is financieel niet haalbaar".
Veruit het belangrijkste argument voor mannen is tijd te hebben
voor de kinderen. Mannen willen een aanwezige vader zijn. Ze
willen hun kinderen het gevoel geven dat ze er echt voor hen
zijn. Ze willen direct betrokken zijn bij de zorg voor en
opvoeding van de kinderen. Een aantal mannen geeft aan dat ze
meer bij hun kinderen aanwezig willen zijn dan hun eigen vader
bij hen was. Zie ook paragraaf 5.2.
Werk relativeren
Om tijd te hebben voor het gezin kiezen mannen soms voor een
andere functie of loopbaan. Man van 36: "Ik koos er voor om
niet verder te gaan in de advieswereld. Ik wist dat als ik dat
zou doen, ik later in de problemen zou komen met mijn gezin. In
die sector is het haast niet mogelijk om minder of flexibeler
te werken".
Mannen die voor deze rolverdeling kiezen, zien vaak de
betrekkelijkheid van hun werk in. Een student van 24:
"Verzorgen van het kind spreekt mij wel aan. Mijn vader werkt
de hele week. Die heeft weinig kunnen genieten van mijn jongste
jaren. Ik wil zoveel mogelijk van dat kind genieten. Dit is ook
een van de redenen waarom ik geen echte carrière wil maken. Ik
wil niet elke avond met mijn werk bezig zijn. Ik wil mij niet
tot mijn 65e uit de naad werken om op de eerste dag van mijn
pensioen een hartaanval te krijgen". Een andere man (62): "We
hebben toen de rollen volledig omgedraaid. Mijn vrouw had toen
al twaalf jaar voor de kinderen gezorgd. En nu ging ik het
doen. Ik had gewoon geen zin meer in werken en mijn vrouw juist
wel. Ik voelde me volledig gevangen in het zakelijke wereldje".
Compleet leven
Mannen en vrouwen die beiden werken willen een relatie waarin
ze beiden verschillende kanten van het leven meemaken: "Wij
wilden beiden de verantwoordelijkheid hebben voor een leuk
leven met verschillende kanten: zorg en aandacht voor de
kinderen, werk en een goede relatie. Dat was een hele bewuste
keuze" (man van 36). Het leven moet voor beide partners zo
compleet mogelijk zijn, lijkt het uitgangspunt.
Inleiding | Samenvatting Hoofdstuk 1
